Lipoproteinler : Fosfolipidler, kolesterol, kolesterol esterleri ve trigliseritlerin çeşitli kombinasyonları ile apolipoproteinler denen spesifik taşıyıcı proteinlerin moleküler taşıyıcılarıdır. Trigliserit ve kolesterolün kanda taşınması lipoproteinler vasıtasıyla olmaktadır.

Lipoproteinlerdeki proteinler olan apolipoproteinlerapo A, apo B, apo C, apo D apo E gibi isimler alırlar.

Şilomikronlar: Lipoproteinlerin en büyükleri ve dansitesi en küçük olanlarıdır. Yüksek oranda trigliserit içerir.

VLDL: Şilomikronlardan daha küçüktürler

LDL: Trigliserit içeriği çok az, kolesterol ve kolesterol esterlerinden zengin lipoproteinlerdir. Temel apolipoproteinleri apoB-100 dür.

HDL: LDL lerden daha küçüktürler. HDL kitlesinin %50 si protein,  %30 u fosfolipid, %20 si kolesteroldür.

Lp (a): LDL ye benzeyen bir lipoproteindir. Başlıca apolipoproteiniapo B-100 dür

Apolipoproteinler ;

Apo A, Apo AI, Apo AII ve Apo AIV olmak üzere üç tiptir. HDL’ninmajor proteinleridirler. Apo AI, LCAT enziminin aktivasyonunda ve böylece ekstrahepatik dokulardan karaciğere serbest kolesterolün HDL’deesterleştirilmek suretiyle taşınmasında rol oynar.

Apo B, HDL dışındaki bütün lipoproteinlerin başta gelen proteinidir. Apo B-100, Apo B-48, Apo B-26, Apo B-74 olmak üzere dört tipi vardır. Apo B-100 çoğunlukla karaciğerde sentezlenir, Apo B-48 bağırsak duvarında sentezlenir.

Apo C, Açlık durumunda VLDL ve HDL’nin yapısında bulunur. Apo CI, Apo CII, Apo CIII olmak üzere üç tipi vardır

Apo D, Lipoproteinler arasında kolesterol esterleri ve trigliseridlerin transferinde rol oynamaktadır.

Apo E, karaciğerde sentezlenir. Plazmada HDL’nin yapısına katılır. Apo E’nin, Apo EI, Apo EII, Apo EIII, Apo EIV ve Apo EV olmak üzere beş çeşidi vardır

Şilomikronlar başlangıçta ApoB-48 ve ApoA içerir. Daha sonra dolaşım sürecinde HDL ile etkileşme sonucunda ApoE ve lipoproteinlipazı aktive eden ApoC-II apolipoproteinlerişilomikronlara katılır

Şilomikronlar, aktive olan lipoproteinlipaz (LPL) etkisiyle trigliserid içeriğinin çoğunu kaybederler ve daha küçük çaplı şilomikron kalıntılarına dönüşürler. Karaciğer hücrelerindeki ApoE reseptörleri şilomikron kalıntılarını tanır ( İşte tam da bu kısım bizim araştırma konumuz, bizim durumumuzda karaciğer reseptörleri tanımlayamadığı bu partikülleri geri alamıyor, bunlar tekrar kana geçiyor ve birikim oluyor ). Bu reseptörlerin etkisiyle şilomikron kalıntıları endositoz yoluyla karaciğer hücresi içine alınırlar ve orada yıkılırlar.

Bizde de sorun asıl olarak bu aşamada başlıyor, çözüm de bu noktadan geçiyor.

Karaciğerde şilomikron kalıntılarından VLDL’ler oluşur

Yakıt olarak hemen gerekenden daha fazla yağ asidi veya karbohidrat bulunduğu durumlarda,  karaciğerde yağ asitlerinden veya karbohidratlardan sentezlenen endojentrigliseridlerden de VLDL yapılmaktadır

Karaciğerde oluşan VLDL’ler kana verilirler. ApoC-II, lipoproteinlipazı aktive ederek VLDL trigliseridlerinden serbest yağ asitlerinin salıverilmesine neden olur. Böylece lipid içeriği gittikçe azalan VLDL’ler, yaklaşık olarak eşit miktarlarda trigliserid ve kolesterol içeren ara dansitelilipoprotein (IDL) ve daha sonra düşük dansitelilipoprotein (LDL) haline değiştirilirler

Daha anlaşılır şekilde toparlamak gerekirse

  • Şilomikronlar, aktive olan lipoproteinlipaz (LPL) etkisiyle trigliserid içeriğinin çoğunu kaybederler ve daha küçük çaplı şilomikron kalıntılarına dönüşürler.
  •  Karaciğer hücrelerindeki ApoE reseptörleri şilomikron kalıntılarını tanır. Bu reseptörlerin etkisiyle şilomikron kalıntıları endositoz yoluyla karaciğer hücresi içine alınırlar ve orada yıkılırlar.
  •  Karaciğerde şilomikron kalıntılarından VLDL’ler oluşur

Karaciğerde oluşan VLDL’ler kana verilirler. ApoC-II, lipoproteinlipazı aktive ederek VLDL trigliseridlerinden serbest yağ asitlerinin salıverilmesine neden olur.

 Böylece lipid içeriği gittikçe azalan VLDL’ler, yaklaşık olarak eşit miktarlarda trigliserid ve kolesterol içeren ara dansitelilipoprotein (IDL) ve daha sonra düşük dansitelilipoprotein (LDL) haline değiştirilirler

  • IDL’lerApoE reseptörleri tarafından LDL’ler ise LDL reseptörleri tarafından tanınarak karaciğer hücreleri içine alınırlar.
  • IDL’ler ve LDL’ler, karaciğer hücrelerinde hepatiklipaz etkisiyle daha ileri yıkılırlar.
  • Ekstrahepatik doku hücrelerinde bulunan spesifik yüzey reseptörleri, ApoB-100’ü tanıyarak LDL’lerin hücre içine alınmalarını sağlarlar.
  • Ekstrahepatik doku hücrelerinde LDL’ler yıkılırlar ve kolesterol veya bir kolesterol türevi oluşur. LDL’ler, kolesterolü karaciğerden başka dokulara taşırlar
  • Karaciğerde ve ince bağırsak duvarlarında sentezlenen bir önemli lipoprotein sınıfı HDL’lerdir
  •  Yeni sentezlenen HDL; ApoA-I, ApoA-II, lesitin ve serbest kolesterol içerir. Yeni sentezlenen HDL, dolaşım sırasında diğer lipoproteinlerden kolesterol esterlerini alır.
  •  Yeni sentezlenen HDL, yapısındaki kolesterol esterlerinin artmasıyla küre şeklinde olgun HDL’ye dönüşür
  •  Dolaşım sırasında kolesterolden zenginleşen HDL, karaciğere dönünce kolesterolünü karaciğerde bırakır.
  • HDL’ler kolesterolü başka dokulardan karaciğere taşırlar